[Kiến thức] Đầy đủ thông tin cần biết về saponin

saponin-la-gi

Chúng ta thường nghe nói rằng “quý như nhân sâm”, “bổ như nhân sâm” mà không để ý đến thành phần chính trong dược liệu đại bổ này. Và Saponin chính là một thành phần quan trọng có hàm lượng cao trong nhân sâm. Vậy saponin là gì? Chúng có những công dụng gì? Cần lưu ý gì khi dùng saponin? Bài viết sau đây sẽ cung cấp những kiến thức về hoạt chất này.

Saponin là gì?

Theo Wikipedia, Saponin là một glicozit tự nhiên có trong nhiều loại thực vật khác nhau, điển hình nhất là nhân sâm. Nó là một nhóm hóa chất có trong các loại thực vật với dấu hiệu nhận biết đặc trưng là vị đắng tự nhiên.

Tất cả các bộ phận của cây đều chứa ít nhất một số saponin tuy nhiên, saponin phần lớn tập trung ở rễ cây. 

saponin-la-gi
Saponin là gì?

Thực vật tổng hợp và tích lũy saponin trong quá trình sinh trưởng và phát triển bình thường. Saponin là một cơ chế bảo vệ của thực vật có đặc tính kháng khuẩn, kháng nấm, chống ký sinh trùng, diệt côn trùng và kháng chất dinh dưỡng. Nhờ vậy mà nó giúp thực vật sinh trưởng và phát triển toàn diện hơn.

Tính chất của saponin

Hoạt chất saponin có một số tính chất đặc trưng như sau:

  • Có khả năng tạo bọt, đặc biệt khi lắc với nước chúng sẽ sinh bọt nhiều hơn. Nhờ đặc tính này mà từ xa xưa những người dân Hy Lạp cổ đại đã sử dụng như một chất tẩy rửa hoặc dùng làm xà phòng.
  • Nó có thể làm vỡ hồng cầu dù hàm lượng thấp và loãng.
  • Nó có tác dụng tiêu diệt các loài vật thân mềm như giun, ốc sên, sâu bọ.
  • Saponin là chất có tính kích ứng cao vì vậy nó có thể gây hắt hơi, đỏ mắt, long đờm. Sử dụng hoạt chất này nhiều còn gây nôn và tiêu chảy.
  • Nó có thể tạo tương tác với cholesterol hoặc với các chất 3-b-hydroxysteroid khác. 
  • Saponin đa số có vị đắng nhưng sốt ít lại có vị ngọt, điển hình như cam thảo.

Saponin có ở đâu?

Nhiều người nghĩ rằng saponin chỉ có trong nhân sâm. Điều này đúng nhưng không đủ bởi vì thực chất thì loại hoạt chất này có mặt trong rất nhiều loại thực vật khác.

Thực vật giàu saponin

Theo ông DJ Blatner – tác giả của Superfood Swap đã nói rằng, Saponin có thể tìm thấy trong hơn 100 loại cây khác nhau. Dưới đây là những nhóm thực vật có hàm lượng saponin cao:

  • Nhóm cây họ đậu: Đậu xanh, đậu nành, đậu Hà Lan, đậu lăng … Đó là lý do vì sao khi chúng ta ngâm đậu với nước sẽ thấy xuất hiện bọt.
  •  Các loại lúa mạch như: Yến mạch, kiều mạch, hạt diêm mạch.
  • Các loại rau lá xanh như: Măng tây, rau bina, súp lơ…
  • Các loại hành, tỏi.
Đậu nành là một trong những cây họ đậu giàu saponin
Đậu nành là một trong những cây họ đậu giàu saponin

Các thực phẩm giàu saponin

Saponin còn có trong nhiều loại thực phẩm mà chúng ta sử dụng mỗi ngày. Những loại thực phẩm chứa Saponin hàm lượng lớn như: hải sâm, nhân sâm, hồng sâm, cá sao… Trong đó, saponin có trong nhân sâm được các nhà khoa học chia ra 3 nhóm lớn. Đó là: Steroid Saponin, Triterpenoid Saponin và Glicoancaloit dạng steroit.

Công dụng của saponin

Kể từ phát hiện ra Saponin đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về tác dụng hoạt chất này. Dưới đây là những công dụng của nó:

Ức chế sự phát triển của tế bào ung thư

Các nhà khoa học đã nghiên cứu các đặc tính hỗ trợ chống ung thư của loại hoạt chất này. Kết quả các nghiên cứu cho thấy trong nhân sâm có chứa 2 – 4% saponin có khả năng ức chế sự phát triển của các tế bào ung thư khác nhau. Đây là một công bố quan trọng, làm nền tảng cho nhiều công trình nghiên cứu y học liên quan.

saponin-uc-che-te-bao-ung-thu
Saponin ức chế sự phát triển của tế bào ung thư

Saponin chống ung thư nhờ cơ chế sau đây:

  • Tạo độc trực tiếp làm ức chế hoặc suy yếu tế bào ung thư, ngăn ngừa sự phát triển của các khối u.
  • Tăng cường hệ miễn dịch đồng thời nâng cao thể trạng của người bệnh. Từ đó giúp người bệnh có sức đề kháng tốt hơn, có khả năng lấn át và đẩy lùi sự phát triển của tế bào ung thư.
  • Điều hòa và giúp quá trình phân bổ cũng như sự tăng sinh của tế bào trong cơ thể đồng đều và cân đối hơn.

Saponin giúp hạ mỡ máu

Các thí nghiệm sử dụng saponin trên cơ thể người và động vật cho thấy, hoạt chất này có khả năng làm giảm nồng độ cholesterol trong huyết tương và gan. Bên cạnh đó, một số nhà khoa học cũng kết luận rằng sử dụng saponin nồng độ cao có tác dụng ức chế sự hấp thu cholesterol cho cơ thể.

saponin-giam-mo-mau
Hoạt chất saponin giúp hạ mỡ máu

Cũng theo các nghiên cứu này thì có ít nhất 10 saponin triterpenoid có trong đậu nành có tác dụng giảm cholesterol. Lý do là vì các loại axit mật được hấp thụ bởi saponin được thay thế bằng sự tăng chuyển cholesterol thành axit mật của gan. Từ đó ức chế sự hấp thụ cholesterol từ ruột non.

Tăng cường chức năng gan

Acid ursolic và oleanolic – 2 hoạt chất có trong saponin có tác dụng bảo vệ gan rất hiệu quả. Nhờ có hoạt chất này mà lá gan có thể chống lại các tác nhân gây tổn thương gan. Tại Trung Quốc các nhà khoa học đã nghiên cứu và sử dụng nó để làm thuốc chống các rối loạn ở gan dưới dạng viên uống.

bao-ve-gan
Bảo vệ và tăng cường chức năng gan

Kháng nấm và vi khuẩn

Năm 2012, các nhà khoa học Hazem và các cộng sự đã tìm thấy trong saponin được chiết xuất từ phần trên mặt đất của loài Achillea Fragrantissima có tác dụng tiêu diệt và kháng lại một số loại nấm. Trong đó phải kể đến là Aspergillus, Fusarium và Rhizopus.

Năm 2016 các nhà khoa học đã phát hiện ra khả năng kháng nấm của saponin C-27. Theo đó, hợp chất này giúp chống lại một số loại nấm như: Candida albicans, C.glabrata, C. krusei, Cryptococcus neoformans và Aspergillus fumigatus.

Chống viêm

Năm 2012 Patel và các cộng sự đã nghiên cứu khả năng chống viêm của saponin có trong lá cây củ cải đỏ. Theo kết quả của họ,  hoạt chất này có khả năng kháng viêm mạnh đối với cả những trường hợp viêm cấp và mãn tính.

Sau đó 1 năm, tức là vào năm 2013, Yassin và các cộng sự đã phát hiện ra hoạt động chống viêm của saponin của loài Gleditsia caspica. Kết quả cũng cho thấy hoạt chất này có khả năng kháng viêm rất hiệu quả.

Các tác dụng khác

Saponin có tác dụng khác như sau:

  • Công dụng long đờm, chữa ho. Loại dược liệu cháa saponin có công dụng này phải kể đến là cam thảo, mạch môn.
  • Dược liệu chứa saponin có tác dụng thông tiểu như rau má, mạch môn, tỳ giải.
  • Bồi bổ cơ thể, nâng cao thể trạng: Dược liệu nhân sâm, hồng sâm, tam thất.
  • Làm tăng tính thấm của tế bào
  • Làm thuốc chống lên sẹo các vết mổ, vết thương, chữa loét, bỏng, eczema. 
  • Tác dụng hạ đường huyết

Những điều cần lưu ý khi dùng saponin

Blatner nói: “Saponin bị coi là chất kháng dinh dưỡng vì chúng có thể liên kết với một số khoáng chất như sắt, canxi và kẽm và khiến chúng ít có khả năng được hấp thụ hơn”. “Tuy nhiên, saponin thực sự đã được chứng minh là có những lợi ích sức khỏe tiềm ẩn như giảm cholesterol, glucose trong máu và nguy cơ ung thư.” 

saponin-trong-nhan-sam
Hàm lượng saponin dồi dào trong nhân sâm

Với hoạt chất vừa có lợi vừa có hại này thì trong quá trình sử dụng chúng ta cần đặc biệt lưu ý những vấn đề sau:

  • Chỉ nên sử dụng saponin với liều lượng vừa đủ, lạm dụng hoạt chất này sẽ gây ngộ độc, nôn mửa, tiêu chảy, thậm chí tử vong.
  • Người thường xuyên bị đầy trướng bụng, căng tức, đau bụng, sôi bụng, phân nát, lỏng hoặc tiêu chảy không nên sử dụng saponin.
  • Nếu bị đau bụng,  hoặc phụ nữ trước ngày sinh nở thì cũng không nên dùng các thực phẩm giàu saponin, trong đó có nhân sâm, cam thảo.
  • Trẻ em cơ thể yếu, kém ăn, chậm phát triển có thể dùng saponin có trong nhân sâm tuy nhiên không nên sử dụng nhiều vì có thể gây kích dục sớm.

Trên đây là những thông tin chung về hoạt chất saponin. Hy vọng rằng qua những chia sẻ trên đây chúng ta sẽ có thêm nhiều kiến thức hữu ích trong chăm sóc sức khỏe gia đình. Hãy chia sẻ bài viết này để nhiều người cùng có thêm kiến thức hữu ích nhé!

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *